Eindbuizen vervangen

Waarschuwing

In een versterker komt hoogspanning voor op de transformator, condensator en buizen. Bij demonteren altijd de stekker uit het stopcontact halen en raak nooit de condensatoren aan. Hier kan nog een hoge spanning op staan.

  

Eindbuizen

Een elektronenbuis moet een bias-stroom hebben voordat deze goed kan werken. De bias-stroom regel je af door de negatieve rooster voorspanning af te regelen naar de gewenste bias-stroom. Helaas hebben vele gitaarversterkers maar 1 afregelpotmeter voor de negatieve rooster voorspanning om de bias van beide buizen af te regelen. Hierdoor ben je genoodzaakt om een buizenpaar te kopen. Buizenparen zijn op hun karakteristiek bij elkaar gezocht zodat je een beter geluid uit je versterker komt. Wanneer je een buizenpaar haalt bij de specialist is handig na te vragen wat de bias stroom moet zijn want dit verschilt per versterker. Meestal hebben zij een boek waarin vermeld staat welke stroom door welk typebuis in welke versterker loopt.    

Klasse AB & bias stroom

Haast alle gitaar versterkers zijn klasse AB versterkers op de VOX AC30 na. Dit houd in dat 1 buis het positieve gedeelte van de piek versterk en de andere buis het negatieve gedeelte. In principe is dit een klasse A schakeling maar rond de 0 volt is niet duidelijk welke buis moet versterken omdat dit op de scheidlijn van positief en negatief ligt. Om dit op te lossen laat je de positieve buis al een gedeelte van het negatieve ingangssignaal versterken. We moeten het nul volt punt verlagen naar een negatieve spanning. Dit wordt gedaan door de bias stroom in de buis in te stellen op een bepaalde waarde zodat er een goede overlap is.

Door de biasstroom in te stellen stel je de overlap in tussen de twee eindbuizen. De biasstroom bepaal je aan het vermogen wat de buis moet kunnen leveren en de anodespanning. Ibias = 50%=>60% x Pmax / Uanode  Er is een richtlijn voor de bias stroom. Staat de bias te laag dan is de nul overgang niet goed. Staat de bias te hoog zullen de buizen sneller slijten. Excel bestand voor de berekening van de bias stroom staat hier. De biasstroom heeft invloed op de klank van de versterker. Hoe hoger de stroom des te hoger is het statisch vermogen Pstat = Ibias x Uanode en korter is de levensduur van de eindbuis. Wanneer we binnen de specificaties blijven kan de klank worden ingesteld naar je persoonlijke smaak. En blijft dus een afweging tussen smaak en levensduur.

Maximaal statisch vermogen van de eindbuis

6V6                  12 watts MAX
6L6GC               23 watts MAX
5881 (American) 18 watts MAX
5881 (Russian)    24 watts MAX
EL34                 20 watts MAX
KT66                 24 watts MAX
6550                 27 watts MAX

Meetkabel

Wanneer we de eindbuizen erin zetten moeten we de stoom door de buis meten. Een mooie goedkope methode is om elektriciteitsdraad te nemen en hier een weerstand van 1 tot 5 ohm tussen de solderen.  Wet van ohm geeft ons I = U/R

Ohmmeter

We hebben relatieve lage weerstanden dus eigen weerstand van de ohmmeter telt wel mee. Zet de meter in de juist ohm stand en hou de meet pennen tegen elkaar aan. Wanneer je nu een weerstand van bijvoorbeeld 0,7Ω meet is dit je offset. Meet de weerstand van meetweerstand en trek nu de offset er vanaf. Dus meet een weerstand van 5,7Ω en de werkelijke weerstand is 5Ω.

Plaatsen van de meetweerstand

Deze weerstand plaats je tussen de Grid 3 (keerrooster spanning) en de aarde. Het potentiaal van de keerrooster spanning is doorgaands 0 volt. Het kan dus zijn dat deze pen aan de aardpen van de buis vastzit. Deze zit hoogstwaarschijnlijk gemonteerd met een kabelschoen aan de moer van buisvoet. Zodat je de aardpen van de buis los kan schroeven. Hier maak je de draad met de weerstand aan vast.

Meten

Wanneer de weerstand is geplaatst moeten we de versterker klaarmaken om te meten. 

• Zorg dat alle buizen in de versterker zitten.
• Versterker moet horizontaal staan (buizen moeten naar boven of onderen staan en niet horizontaal liggen)
• Versterker moet niet standby staan.
• Belasting van speaker aangesloten
• Reverb weerstand aangesloten (indien aanwezig)
• Drukkapjes op de buizen

Zet de versterker aan en laat deze warm worden na 3 minuten is de stroom zeker stabiel. We nemen bijvoorbeeld een bias stroom van 34mA we moeten dus een spanning hebben van U = I x R => 0,034 x 5 = 0,17 volt We regelen nu de potmeter zo af dat de spanning over de meetweerstand 0,17 volt is. De versterker is nu afgeregeld.

Complicaties

Nadat de buizen zijn vervangen kan het wel eens voordoen dat de versterker niet naar behoren werkt. Bijvoorbeeld een constante brom van 50Hz door de versterker die luider wordt wanneer de eindversterker meer opendraait. Dit duid op een slecht contact ergens in het circuit. Dit kan op het PCB maar de kans is groter dat één van de pennen van de buizen geen goed contact maakt. Dit is simpel te controleren: Je haalt de drukkapjes van de buizen af en je beweegt de buizen een beetje. Als je alle contacten onder de buisvoet mee ziet bewegen zitten deze alle goed vast. Wanneer er eentje niet meebeweegt dan zit de pen niet goed in dat contact. Dit verhelp je door de contacten in de buisvoet bij te buigen met een mesje. Zit liever niet aan de pen van de buis omdat anders het glas kan breken.  

Buizen informatie

TDSL tube data van 13000 buizen (1,4Mb)

Pen aansluitingen van buizen

Download sheet 1   ECC81, ECC82, ECC83, 12AT7, 12AU7, 12AX7, 6680, 6681, 12DM7, EF86, 6BK8, 6267

Download sheet 2   EL34, 6CA7, KT77, 6L6, 6L6GC, 6V6, 6V6GT, KT66, KT88, 6550, 7027, 5881, 5879, ECC808, 6KX8, EL84, 6BQ5  

         ECL82, 6BM8

Download sheet 3   EM84, EM84A, 6HU5, 5U4G, 5931, 5Y3GT, EZ80, EZ81, 6V4, 6CA4, GZ34

Data sheets buizen

Download hier de afkortingen voor de data sheets

Download sheet 1   voorversterker buizen ECC81, EF86, ECC83, EF86,  eindbuis ECL82

Download sheet 2   eindbuizen EL34, EL84, 6V6GT, 6L6GC, 6550

Download sheet 3   minder gangbare buizen voorversterkerbuis ECC808, eindbuizen 7027A, 12DW7, ECC82, 5879

Download sheet 4   minder gangbare eindbuizen 5881, KT88

Links

Duncan's Amp Pages  technische en theoretische achtergrond

Dr. Tube  reparatie, specificaties van: buizen, versterkers, handleidingen van versterkers schema's alle merken.